Wie doet wat in Brussel? Gewest, VGC, COCOF en GGC
Kort antwoord
In Brussel regelt het gewest de grondgebonden zaken: wonen, wegen, milieu, openbaar vervoer, afval. De persoonsgebonden zaken (school, zorg, kinderbijslag) lopen via drie kanalen: de VGC voor Nederlandstalige instellingen, de COCOF voor Franstalige en de GGC voor wat bij geen van beide hoort.
Wie zijn het gewest, de VGC, de COCOF en de GGC?
Vier Brusselse overheden, maar één parlement. Het Brussels Parlement (89 leden: 72 Franstalige en 17 Nederlandstalige) vormt het wetgevend orgaan van alle vier, telkens in een andere samenstelling: voltallig voor het gewest en de GGC, alleen de Nederlandstalige leden voor de VGC, alleen de Franstalige voor de COCOF. Ook de ministers van de Brusselse regering zitten in meerdere colleges tegelijk.
| Overheid | Bevoegd voor | Wetgevend orgaan | Uitvoerend orgaan | Regels |
|---|---|---|---|---|
| Brussels Hoofdstedelijk Gewest | Grondgebonden zaken, zoals in Vlaanderen en Wallonië: ruimtelijke ordening, milieu, huisvesting, wegen, openbaar vervoer, energie, begeleiding naar werk. Daarnaast de taken van de vroegere agglomeratie en provincie. | Brussels Parlement, 89 leden | Brusselse regering: een Franstalige minister-president, vier ministers (twee Franstalig, twee Nederlandstalig) en drie staatssecretarissen (één Nederlandstalig) | Ordonnanties |
| Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (GGC) | Persoonsgebonden zaken die bij geen van beide gemeenschappen horen, vooral gezondheid en bijstand aan personen: OCMW’s, kinderbijslag, en ziekenhuizen, rusthuizen en thuiszorg die niet voor één gemeenschap kozen. Ook het inburgeringstraject van de GGC. | Verenigde Vergadering: dezelfde 89 leden | Verenigd College: de vier ministers met beslissende stem, voorgezeten door de minister-president | Ordonnanties, met een meerderheid in elke taalgroep |
| Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) | Cultuur, onderwijs, welzijn en gezondheid, voor het Nederlandstalige netwerk van diensten en voorzieningen | Raad van de VGC: de 17 Nederlandstalige leden | College: de Nederlandstalige ministers en staatssecretaris | Verordeningen, als ondergeschikt bestuur onder toezicht van de Vlaamse Gemeenschap; geen decreten |
| Franse Gemeenschapscommissie (COCOF) | Cultuur, onderwijs, gezondheidszorg en bijstand aan personen, voor Franstalige instellingen | Assemblee: de 72 Franstalige leden | College: de Franstalige ministers en staatssecretarissen | Sinds 1 januari 1994 eigen decreten, voor bevoegdheden die de Franse Gemeenschap overdroeg |
Naast die vier zijn ook de Vlaamse en de Franse Gemeenschap zelf in Brussel bevoegd, voor de instellingen die bij hen horen. Een Nederlandstalige school in Brussel valt onder de Vlaamse Gemeenschap, een Franstalige onder de Franse.
Het verschil tussen VGC en COCOF zit in hun gewicht. De COCOF kreeg van de Franse Gemeenschap bevoegdheden over en stemt daarover zelf decreten (artikel 138 van de Grondwet). De VGC heeft net als elke inrichtende macht bevoegdheid voor cultuur, onderwijs en persoonsgebonden zaken (artikel 166 §3), maar treedt op als gedecentraliseerd, ondergeschikt bestuur van de Vlaamse Gemeenschap. De decreten die voor de Nederlandstalige instellingen in Brussel gelden, maakt het Vlaams Parlement, waarin Brussel 6 van de 124 leden heeft.
De GGC bestaat sinds 1989 en steunt op de Grondwet: een bijzondere wet wijst de overheid aan die in Brussel de persoonsgebonden zaken regelt die niet aan één gemeenschap toekomen. Ze voert haar taken uit via Iriscare (een instelling van openbaar nut, voor kinderbijslag, ouderenzorg, revalidatie en mobiliteitshulpmiddelen) en Vivalis (haar administratie).
Let op het verschil tussen het Brussels Gewest en de stad Brussel. Het gewest omvat 19 gemeenten; de stad Brussel is er één van, met een eigen burgemeester en gemeenteraad.
Twaalf alledaagse vragen: Vlaanderen tegenover Brussel
Dezelfde vraag, twee antwoorden. Links een gezin in Vlaanderen, rechts een Nederlandstalig gezin in Brussel.
| Vraag | In Vlaanderen | In Brussel | Wie is daar bevoegd? |
|---|---|---|---|
| Waar komt onze kinderbijslag vandaan? | Groeipakket, sinds 1 januari 2019 | Iriscare, sinds 1 januari 2020; Famiris is het openbare kinderbijslagfonds. Het Groeipakket geldt niet. | GGC |
| Welk woonzorgcentrum voor mijn moeder? | Een centrum erkend door de Vlaamse overheid (Departement Zorg) | Het centrum kiest: Vlaamse erkenning of erkenning door de GGC (Iriscare). In een GGC-centrum kiest de bewoner zelf zijn taal. | Vlaamse Gemeenschap of GGC, naargelang het centrum |
| Moet ik inburgeren? | Het inburgeringsbeleid is van de Vlaamse Gemeenschap | Verplicht sinds 1 juni 2022 voor volwassenen jonger dan 65 uit een land buiten de EU die zich voor het eerst inschrijven. Je kiest: het Nederlandstalige traject van de Vlaamse Gemeenschap of het traject van de GGC. | GGC (de plicht), Vlaamse Gemeenschap of GGC (het traject) |
| Onder wie valt de school van ons kind? | Vlaamse Gemeenschap | Nederlandstalige school: Vlaamse Gemeenschap. Franstalige school: Franse Gemeenschap. | De gemeenschap van de school |
| Wie steunt de bibliotheek, het jeugdhuis, de sportclub? | Vlaamse Gemeenschap | Voor het Nederlandstalige aanbod de VGC, voor het Franstalige de COCOF | VGC of COCOF |
| Waar vraag ik een leefloon aan? | Bij het OCMW van je gemeente, onder toezicht van de Vlaamse Gemeenschap | Bij het OCMW van je gemeente; de Brusselse OCMW’s vallen onder de GGC | De regels zijn federaal, in beide gevallen |
| Wie haalt ons huisvuil op? | De gemeente, meestal via een intergemeentelijke vereniging, binnen het Vlaamse kader (OVAM) | Net Brussel, in alle 19 gemeenten | Brussels Gewest |
| Wie komt bij brand? | De brandweer van je hulpverleningszone | De gewestelijke Brandweer en Dienst Dringende Medische Hulp (DBDMH) | Federaal kader, in Brussel uitgevoerd door het gewest |
| Wie is onze wijkpolitie? | De lokale politie van je politiezone | Ook een lokale politiezone; de zes Brusselse zones moeten volgens de plannen die de Kamer in mei 2026 goedkeurde tegen 1 januari 2028 één zone worden | Federaal kader; de lokale politie hoort bij de gemeenten |
| Waar vind ik hulp bij werk zoeken? | VDAB | Actiris | Gewest |
| Wie rijdt met de bus en de tram? | De Lijn | De MIVB (metro, tram, bus), in de 19 gemeenten en 11 randgemeenten | Gewest |
| Wie stuurt de aanslag in de onroerende voorheffing? | Vlaamse Belastingdienst | Brussel Fiscaliteit, sinds 2018 | Gewest |
Twee belastingen liggen in Brussel anders dan je zou verwachten. De verkeersbelasting int Brussel Fiscaliteit sinds 1 januari 2020 zelf. De registratierechten bij de aankoop van een woning zijn wel een Brusselse belasting (het gewest bepaalt het tarief en het abattement, de vermindering op de belastbare grondslag), maar de federale FOD Financiën int ze nog. De overdracht naar Brussel Fiscaliteit is aangekondigd, maar op 18 november 2026 nog niet gebeurd. In Vlaanderen int de Vlaamse Belastingdienst ze zelf. Meer onderwerpen, met Vlaanderen en Brussel naast elkaar, staan in de ladder: wie is bevoegd?.
Taken die Brussel van de agglomeratie en de provincie erfde
Het Brussels Gewest doet meer dan de andere gewesten, omdat het twee verdwenen besturen opvolgt.
| Erfenis | Taak | Wat dat in Vlaanderen is |
|---|---|---|
| De vroegere Brusselse agglomeratie | Brandbestrijding en dringende medische hulp | Hulpverleningszones |
| De vroegere Brusselse agglomeratie | Ophaling en verwerking van huishoudelijk afval | De gemeenten, meestal via intergemeentelijke verenigingen |
| De provincie Brabant, gesplitst op 1 januari 1995 | Provinciale taken, zoals de lijsten van juryleden voor het hof van assisen | De vijf Vlaamse provincies |
Ook de taxi’s kwamen van de agglomeratie bij het gewest. Sinds de splitsing van Brabant in Vlaams-Brabant en Waals-Brabant valt Brussel buiten elke provincie. Er is dus ook geen provincieraad om voor te stemmen.
Een derde bijzonderheid komt uit de rol van hoofdstad. Voor openbare werken, ruimtelijke ordening, stedenbouw en vervoer werkt het Brussels Gewest samen met de federale overheid.
Wat verandert er als je naar Brussel verhuist?
Een Vlaming die naar Brussel verhuist, blijft voor een deel bij Vlaanderen en komt voor een ander deel bij Brusselse overheden terecht. Dit verandert:
- Kinderbijslag. Je verlaat het Groeipakket en valt onder de Brusselse regeling van de GGC, via Iriscare.
- Belastingen. De onroerende voorheffing en de verkeersbelasting komen van Brussel Fiscaliteit, niet langer van de Vlaamse Belastingdienst. Koop je een woning, dan gelden de Brusselse tarieven, geïnd door de FOD Financiën.
- Afval, brandweer, openbaar vervoer. Net Brussel, de DBDMH en de MIVB, alle drie gewestelijk.
- Stemmen. Je kiest het Brussels Parlement (72 Franstalige en 17 Nederlandstalige zetels), en kiezers in Brussel verkiezen ook 6 leden van het Vlaams Parlement. Bij de lokale verkiezingen van 13 oktober 2024 gold in Brussel opkomstplicht, in Vlaanderen niet meer.
- Huur. Een nieuw huurcontract valt onder de Brusselse regels, niet onder het Vlaams Woninghuurdecreet: woninghuur is een gewestbevoegdheid.
Dit blijft hetzelfde:
- School, cultuur, sport. Kies je een Nederlandstalige school, dan blijft de Vlaamse Gemeenschap bevoegd. Voor cultuur en vrije tijd is de VGC er voor het Nederlandstalige aanbod.
- Alles wat federaal is. Ziekteverzekering, pensioen, werkloosheidsuitkering, personenbelasting, je identiteitskaart en je rijbewijs (dat je ook in Brussel bij je gemeente of via BelDrive aanvraagt).
Waarom die verdeling zo loopt, met drie gemeenschappen en drie gewesten die elk een ander gebied hebben, leggen we uit in gemeenschap of gewest: wat is het verschil?.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen de VGC, de COCOF en de GGC?
De VGC doet in Brussel cultuur, onderwijs, welzijn en gezondheid voor Nederlandstalige instellingen, de COCOF hetzelfde voor Franstalige. De GGC is bevoegd voor wat bij geen van beide gemeenschappen hoort: de OCMW's, de kinderbijslag via Iriscare en de ziekenhuizen en rusthuizen die niet voor één gemeenschap kozen.
Krijg je in Brussel het Vlaamse Groeipakket?
Nee. Wie in Brussel woont, valt onder de Brusselse regeling van de GGC. Iriscare is daar sinds 1 januari 2020 bevoegd voor de kinderbijslag, met Famiris als openbaar kinderbijslagfonds.
Is inburgering in Brussel verplicht?
Ja, sinds 1 juni 2022, op grond van een GGC-ordonnantie van 2017. Het geldt voor volwassenen jonger dan 65 uit een land buiten de EU die zich voor het eerst inschrijven. Je kiest tussen het Nederlandstalige traject van de Vlaamse Gemeenschap en het traject van de GGC.
Wie haalt het afval op in Brussel?
Het gewestelijke agentschap Net Brussel, in alle 19 gemeenten. Het Brussels Gewest nam die taak over van de vroegere agglomeratie.
Behoort Brussel tot een provincie?
Nee. Sinds de splitsing van de provincie Brabant op 1 januari 1995 valt Brussel buiten elke provincie. Het Brussels Gewest nam de provinciale taken over.
Over welk onderwerp twijfel je nog?
- Wie is bevoegd? · 5 min lezenBevoegdheidsverdeling in België: overzicht per niveauAlle bestuursniveaus naast elkaar, de uitzonderingen die verwarren en wat de zesde staatshervorming verschoof.
- Zo zit België in elkaar · 6 min lezenGemeenschap of gewest: wat is het verschil?Drie gemeenschappen, drie gewesten: wat elk regelt, over welk gebied, waarom Vlaanderen ze samenvoegde en hoe het in Brussel werkt.
- Verkiezingen en stemmen · 2 min lezenVerkiezingskalender België: wanneer wordt er weer gestemd?De volgende verkiezingen in België per niveau: federaal, Vlaams, Brussels, Europees en lokaal, met de laatste datum, de zittingsduur en de opkomstplicht.