Wie is bevoegd? Per onderwerp welk niveau beslist
Kort antwoord
In België beslist per onderwerp één niveau, maar uitvoeren, innen en het loket liggen vaak ergens anders. Vuistregel: wat over personen gaat is voor de gemeenschap, wat over grond gaat voor het gewest, geld, recht en sociale zekerheid voor de federale overheid.
Zo lees je de ladder
Bij elk onderwerp kijken we naar vijf rollen, omdat die zelden allemaal bij hetzelfde niveau liggen:
| Rol | Wat het betekent | Voorbeeld |
|---|---|---|
| Beslist | Dit niveau maakt de regels: wie recht heeft, hoeveel, onder welke voorwaarden. | De federale wet bepaalt wie recht heeft op een leefloon. |
| Deels | Dit niveau regelt een afgebakend stuk van hetzelfde onderwerp. | Onderwijs is voor de gemeenschap, maar het begin en einde van de leerplicht zijn federaal. |
| Voert uit | Dit niveau of deze dienst past de regels toe op jouw dossier. | Het OCMW kent het leefloon toe. |
| Int | Deze dienst ontvangt de belasting of betaalt de uitkering. | In Vlaanderen int de Vlaamse Belastingdienst de onroerende voorheffing. |
| Loket | Hier ga je naartoe of dien je je aanvraag in. | Je rijbewijs vraag je aan bij je gemeente. |
De regel achter de ladder: elk deelaspect van een onderwerp hoort bij precies één niveau. Twee niveaus beslissen dus nooit samen over hetzelfde stuk, maar één onderwerp kan wel uit stukken bestaan die bij verschillende niveaus liggen. Hoe die verdeling in de wet zit, lees je in het overzicht van de bevoegdheidsverdeling.
De ladder per onderwerp, Vlaanderen naast Brussel
De tabellen hieronder zijn gebaseerd op de bijzondere wet van 8 augustus 1980, de Grondwet en de uitleg van de Vlaamse en Brusselse overheid. Waar Brussel hetzelfde werkt als Vlaanderen, staat er “zelfde”.
Gezin, school en zorg
| Onderwerp | Wie beslist | Uitvoering en loket in Vlaanderen | In Brussel |
|---|---|---|---|
| Kinderbijslag | Gemeenschap | Groeipakket, sinds 1 januari 2019 | Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (GGC) via Iriscare, sinds 1 januari 2020; Famiris is het openbare kinderbijslagfonds. Het Groeipakket geldt niet. |
| Onderwijs | Gemeenschap; begin en einde van de leerplicht, minimumvoorwaarden voor diploma’s en de pensioenen blijven federaal | Vlaamse Gemeenschap | Vlaamse of Franse Gemeenschap, naargelang de school |
| Woonzorgcentrum | Gemeenschap (ouderenzorg) | Erkenning door de Vlaamse overheid (Departement Zorg) | Het centrum kiest: Vlaamse erkenning of erkenning door de GGC (Iriscare). GGC-centra waarborgen de taalkeuze van de bewoner. |
| Ziekenhuis | Deels: de gemeenschap erkent; de organieke wetgeving en de financiering van de werking blijven federaal | Vlaamse Gemeenschap voor de erkenning | Tweetalige ziekenhuizen vallen onder de GGC |
| Ziekteverzekering | Federaal | Federaal | Zelfde |
| Inburgering | Gemeenschap (onthaal en integratie) | Vlaamse Gemeenschap | Verplicht sinds 1 juni 2022, op grond van een GGC-ordonnantie van 2017; je kiest tussen het Nederlandstalige traject van de Vlaamse Gemeenschap en het traject van de GGC |
| Verblijf, nationaliteit, identiteitskaart | Federaal | Federale diensten | Zelfde |
| Cultuur, sport, jeugd, media | Gemeenschap | Vlaamse Gemeenschap | Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) voor Nederlandstalige, Cocof voor Franstalige instellingen |
Werk en inkomen
| Onderwerp | Wie beslist | Uitvoering en loket in Vlaanderen | In Brussel |
|---|---|---|---|
| Werkloosheidsuitkering | Federaal: regels en sancties | RVA | Zelfde |
| Begeleiding naar werk | Gewest: arbeidsbemiddeling, doelgroepenbeleid, activering | VDAB | Actiris |
| Leefloon | Federaal (wet van 26 mei 2002) | Het OCMW kent toe; de federale staat betaalt het OCMW een deel terug | Zelfde; de Brusselse OCMW’s vallen onder de GGC |
| Pensioen | Federaal | Federaal | Zelfde |
| Dienstencheques | Gewest | Vlaams Gewest | Brussels Gewest |
Wonen, omgeving en verkeer
| Onderwerp | Wie beslist | Uitvoering en loket in Vlaanderen | In Brussel |
|---|---|---|---|
| Huurcontract van een woning | Gewest | Vlaamse regels | Brusselse regels |
| Ruimtelijke ordening | Gewest | Vlaams Gewest; de provincie doet de provinciale ruimtelijke planning | Brussels Gewest, dat hiervoor samenwerkt met de federale overheid omdat het de hoofdstad is |
| Huishoudelijk afval | Gewest (kader) | De gemeente, meestal via een intergemeentelijke vereniging, binnen het Vlaamse kader (OVAM) | Net Brussel, het gewestelijke agentschap, in alle 19 gemeenten |
| Elektriciteit en gas | Deels: distributie (netten tot 70.000 volt) en rationeel energiegebruik bij het gewest; kernenergie en grote infrastructuur federaal | Vlaams Gewest | Brussels Gewest |
| Dierenwelzijn | Gewest | Vlaams Gewest | Brussels Gewest |
| Monumenten en landschappen | Gewest | Vlaams Gewest | Brussels Gewest |
| Snelheidsbeperking | Gewest, behalve op autosnelwegen | Vlaams Gewest | Brussels Gewest |
| Rijopleiding en rijexamen | Gewest (sinds de zesde staatshervorming) | Examencentra | Zelfde, onder het Brussels Gewest |
| Rijbewijs | Federaal | Aanvraag bij je gemeente of online via BelDrive | Zelfde |
| Technische keuring | Gewest | Vlaams Gewest | Brussels Gewest |
| Bus en tram | Gewest | De Lijn | Brussels Gewest |
| Trein | Federaal (NMBS) | NMBS | Zelfde |
Belastingen
| Onderwerp | Wie beslist | Wie int in Vlaanderen | Wie int in Brussel |
|---|---|---|---|
| Personenbelasting | Federaal | FOD Financiën | FOD Financiën |
| Onroerende voorheffing | Gewest | Vlaamse Belastingdienst | Brussel Fiscaliteit, sinds 2018 |
| Verkeersbelasting | Gewest | Vlaamse Belastingdienst | Brussel Fiscaliteit, sinds 1 januari 2020 |
| Registratierechten bij aankoop van een woning | Gewest, sinds 2002 | Vlaamse Belastingdienst | Nog de federale FOD Financiën; de overdracht naar Brussel Fiscaliteit is aangekondigd |
Veiligheid en bestuur
| Onderwerp | Wie beslist | Uitvoering en loket in Vlaanderen | In Brussel |
|---|---|---|---|
| Politie | Federaal (de organisatie blijft federaal, ook al regelen de gewesten de gemeenten) | Federale politie en lokale politie per politiezone; de lokale politie hoort bij de gemeente | Zelfde opbouw. De zes Brusselse politiezones moeten volgens de plannen die de Kamer in mei 2026 goedkeurde tegen 1 januari 2028 één zone worden. |
| Brandweer | Federaal kader (wet van 15 mei 2007 betreffende de civiele veiligheid) | Hulpverleningszones | De gewestelijke Brandweer en Dienst Dringende Medische Hulp (DBDMH) |
| Defensie | Federaal | Federaal | Zelfde |
| Lokale en provinciale verkiezingen | Gewest | Vlaams Gewest | Brussels Gewest (geen provincie) |
| Landbouw | Gewest; voedselveiligheid en dierengezondheid blijven federaal; Europa deelt de bevoegdheid | Vlaams Gewest | Brussels Gewest |
Waarom één onderwerp over drie niveaus loopt
Omdat beslissen, uitvoeren en betalen bewust gescheiden zijn. De wetgever die de regels maakt, is vaak niet de dienst die het dichtst bij de burger staat. Drie voorbeelden maken dat zichtbaar.
- Europageen rol
- Federaalbeslist
- Gemeenschapgeen rol
- Gewestgeen rol
- Provinciegeen rol
- Gemeentevoert uit · loket
Leefloon. De voorwaarden staan in een federale wet, die van 26 mei 2002 betreffende het recht op maatschappelijke integratie. Of jij het krijgt, beslist het OCMW van je gemeente: daar dien je de aanvraag in. Het OCMW betaalt uit, en de federale staat (de POD Maatschappelijke Integratie) betaalt het OCMW daarna een deel terug. Drie niveaus dus: federaal beslist en betaalt mee, de gemeente voert uit en is het loket.
- Europageen rol
- Federaalbeslist
- Gemeenschapgeen rol
- Gewestdeels
- Provinciegeen rol
- Gemeenteloket
Rijbewijs. Welke kennis en vaardigheden een bestuurder moet hebben, bepaalt de federale overheid, en ook het rijbewijs zelf (het voorlopige rijbewijs en het verval van het recht tot sturen) blijft federaal. De rijopleiding, de rijscholen, de examencentra en de herstelexamens zijn sinds de zesde staatshervorming gewestelijk. Na een geslaagd praktisch examen krijg je in het examencentrum het aanvraagformulier, en daarmee ga je naar je gemeente (of je doet het online via BelDrive van de federale FOD Mobiliteit).
- Europageen rol
- Federaalint
- Gemeenschapgeen rol
- Gewestbeslist
- Provinciegeen rol
- Gemeentegeen rol
Registratierechten in Brussel. Koop je een woning in Brussel, dan beslist het Brussels Gewest over het tarief en de vermindering op de belastbare grondslag (het abattement, laatst herzien op 1 april 2023). Registratierechten zijn sinds 2002 gewestelijk. Toch int nog altijd de federale FOD Financiën ze: Brussel Fiscaliteit nam al de onroerende voorheffing (2018) en de verkeersbelastingen (1 januari 2020) over, maar de registratierechten moeten nog volgen. In Vlaanderen doet de Vlaamse Belastingdienst het zelf.
Hetzelfde patroon zie je bij werkloosheid: de federale overheid bepaalt de regels en de RVA voert ze uit, maar je begeleiding naar werk komt van de VDAB in Vlaanderen of van Actiris in Brussel.
De zes treden: wat elk niveau nog doet
Europa. De Europese Unie heeft alleen de bevoegdheden die de lidstaten haar gaven. Exclusief Europees zijn de douane-unie, de mededingingsregels voor de interne markt, het monetaire beleid voor de eurolanden, de visbestanden en de handelspolitiek. Gedeeld met de lidstaten zijn onder meer de interne markt, landbouw en visserij, milieu, consumentenbescherming, vervoer en energie. Bij gezondheid, cultuur, toerisme en onderwijs ondersteunt Europa alleen.
Federaal. De federale overheid houdt wat het hele land samenhoudt: sociale zekerheid en pensioenen, de werkloosheidsregels, justitie en ordehandhaving, defensie, buitenlandse zaken, nationaliteit en verblijf, de personenbelasting, kernenergie en de Nationale Bank. Daarnaast heeft ze alles wat niet uitdrukkelijk aan een gemeenschap of gewest is gegeven.
Gemeenschap. Er zijn drie gemeenschappen: de Vlaamse, de Franse en de Duitstalige. Ze regelen wat met personen te maken heeft: onderwijs, cultuur, jeugd, sport, media, kinderbijslag, ouderenzorg, preventie, kinderopvang, inburgering, justitiehuizen en taalgebruik. In Brussel werken de gemeenschappen via instellingen: de VGC voor Nederlandstalige, de Cocof voor Franstalige, en de GGC voor tweetalige instellingen: de OCMW’s en de ziekenhuizen, rusthuizen en thuiszorgdiensten die niet voor één gemeenschap kozen.
Gewest. Er zijn drie gewesten: het Vlaamse, het Waalse en het Brusselse. Ze regelen wat met grondgebied te maken heeft: ruimtelijke ordening, milieu, huisvesting en huur, wegen en openbaar vervoer, energiedistributie, landbouw, dierenwelzijn, de begeleiding naar werk, de gewestelijke belastingen en de regels voor gemeenten en provincies. In Vlaanderen zitten gemeenschap en gewest in één parlement en één regering.
Provincie. België telt tien provincies, waarvan vijf Vlaamse. De Vlaamse provincies oefenen sinds 2018 geen persoonsgebonden bevoegdheden meer uit; ze doen nog provinciedomeinen, fiets- en wandelroutes, waterlopen en overstromingen, natuur, provinciale ruimtelijke planning en crisiscoördinatie. Brussel valt sinds de splitsing van Brabant op 1 januari 1995 buiten elke provincie; het Brussels Gewest nam de provinciale taken over.
Gemeente. De gemeente doet alles van gemeentelijk belang binnen de grenzen die de hogere niveaus trekken: het OCMW, de lokale politie, gemeentewegen, sportinfrastructuur en de gemeentefinanciën. Voor veel federale en gewestelijke regels is ze het loket, zoals bij het rijbewijs. Vlaanderen telt sinds de fusies van 1 januari 2025 nog 285 gemeenten, Brussel 19.
Wat deze ladder niet dekt
We beschrijven Vlaanderen en Brussel. Het federale deel van de ladder geldt ook in Wallonië en in de Duitstalige Gemeenschap, maar hun gemeenschaps- en gewestdiensten en loketten werken we hier niet uit. In Brussel beschrijven we vooral de weg voor Nederlandstaligen; voor Franstalige instellingen is de Cocof het aanspreekpunt waar wij VGC schrijven.
Bevoegdheden verschuiven bij staatshervormingen en inningen verhuizen van de ene dienst naar de andere. Daarom staat bij elke verschuiving de datum. Zie je een onderwerp dat ontbreekt of een rol die niet meer klopt, meld het via de contactpagina; we controleren het in de wettekst en passen de ladder aan met de datum van de wijziging.
Veelgestelde vragen
Is kinderbijslag federaal of Vlaams?
Niet meer federaal: kinderbijslag is een gemeenschapsbevoegdheid. In Vlaanderen is dat het Groeipakket (sinds 1 januari 2019), in Brussel de regeling van de GGC via Iriscare (sinds 1 januari 2020), met Famiris als openbaar fonds.
Wie beslist over het rijbewijs?
Het rijbewijs zelf is federaal. Rijopleiding, rijscholen en rijexamens zijn sinds de zesde staatshervorming gewestelijk. Je vraagt het rijbewijs aan bij je gemeente of online via BelDrive.
Wie betaalt het leefloon?
Het leefloon steunt op een federale wet van 26 mei 2002. Het OCMW van je gemeente kent het toe en betaalt het uit, en de federale staat betaalt het OCMW een deel terug.
Wie haalt het afval op in Brussel?
Het gewestelijke agentschap Net Brussel, in alle 19 gemeenten. In Vlaanderen doen de gemeenten dat, meestal via een intergemeentelijke vereniging, binnen het Vlaamse kader.
Over welk onderwerp twijfel je nog?
- Wie is bevoegd? · 5 min lezenBevoegdheidsverdeling in België: overzicht per niveauAlle bestuursniveaus naast elkaar, de uitzonderingen die verwarren en wat de zesde staatshervorming verschoof.
- Brussel · 7 min lezenWie doet wat in Brussel? Gewest, VGC, COCOF en GGCHet Brussels Gewest doet de grondgebonden zaken, drie gemeenschapskanalen de persoonsgebonden. Twaalf alledaagse vragen naast Vlaanderen gelegd.
- Zo zit België in elkaar · 6 min lezenGemeenschap of gewest: wat is het verschil?Drie gemeenschappen, drie gewesten: wat elk regelt, over welk gebied, waarom Vlaanderen ze samenvoegde en hoe het in Brussel werkt.