Hoe verloopt een regeringsvorming in België?
Kort antwoord
Een Belgische regeringsvorming berust grotendeels op gewoonte, niet op geschreven recht. De koning spreekt met de partijen en duidt meestal een informateur aan, daarna een formateur die meestal premier wordt. De langste formatie ooit duurde 541 dagen; Brussel deed er in 2024-2026 ruim 600.
Wie doet wat in een formatie?
De koning benoemt alle opdrachthouders. Hun titel zegt wat hun opdracht is:
| Rol | Opdracht |
|---|---|
| Informateur | Verkent welke partijen bereid zijn snel een stabiele coalitie te vormen en wat de hoofdlijnen kunnen zijn |
| Preformateur | Peilt of partijen een regering willen vormen en op welke basis; een stap vóór de eigenlijke formatie, niet altijd nodig |
| Formateur | Leidt de onderhandelingen naar een regeerakkoord; meestal de toekomstige premier |
Pas als het regeerakkoord er ligt, wordt onderhandeld over wie minister wordt. Lukt het de formateur niet, dan kan de koning een nieuwe formateur aanduiden.
De stappen van 2024 met de echte data
De federale formatie na de verkiezingen van 9 juni 2024 liep zo:
| Datum | Stap |
|---|---|
| 9 juni 2024 | Verkiezingen |
| 12 juni 2024 | Koning benoemt een informateur |
| 26 juni 2024 | Koning benoemt een preformateur (dezelfde persoon) |
| 10 juli 2024 | Koning benoemt een formateur (dezelfde persoon) |
| 3 februari 2025 | De federale regering legt de eed af bij de koning |
Daarna kreeg de regering het vertrouwen van de Kamer: na een debat van meer dan 40 uur stemden 81 Kamerleden voor en 66 tegen. De coalitie bestaat uit vijf partijen en heet “Arizona”.
Formatieklok: hoe lang duurden de formaties?
We tellen de dagen tussen de verkiezingsdag en de eedaflegging, de verkiezingsdag zelf niet meegeteld.
| Formatie | Verkiezingen | Eed | Dagen |
|---|---|---|---|
| Federaal 2010-2011 | 13 juni 2010 | december 2011 | 541 |
| Vlaanderen 2024 | 9 juni 2024 | 30 september 2024 | 113 |
| Federaal 2024-2025 | 9 juni 2024 | 3 februari 2025 | 239 |
| Brussel 2024-2026 | 9 juni 2024 | 14 februari 2026 | 615 |
Let op de telwijze: de VRT telde de verkiezingsdag mee en kwam zo op 1 december 2025 uit op 541 dagen, het niveau van de federale formatie van 2010-2011. Een dag later was het record voor een Belgische formatie gebroken. Het bericht over het akkoord sprak van 613 dagen; de eed volgde enkele dagen later. Wie dus 541, 613 of 615 leest, leest eenzelfde formatie met een ander begin- of eindpunt.
Guinness telt alleen soevereine staten, en daarom blijft het wereldrecord bij de federale formatie van 2010-2011.
Waarom duurde Brussel zo lang?
Een Brusselse regering heeft volgens de VRT een meerderheid nodig in elke taalgroep van het parlement: een Franstalige en een Nederlandstalige. Dat gebeurt in twee stappen. Eerst vormt elke taalgroep een eigen meerderheid, daarna vormen die samen een regering. Het Brussels Parlement telt 89 leden, 72 Franstalig en 17 Nederlandstalig. Voor de GGC (zie wie doet wat in Brussel) geldt hetzelfde: een ordonnantie heeft een meerderheid in elke taalgroep nodig.
De coalitie die er uiteindelijk kwam, telt zeven partijen: MR, PS, Les Engagés, Groen, Anders, Vooruit en cd&v. Op de weg ernaartoe bleef de Nederlandstalige meerderheid lang ongevuld, omdat de partijen het niet eens raakten over wie samen in één ploeg zou zitten. Dat is een beschrijving van de impasse, geen oordeel erover.
Wie de Brusselse regering uitmaakt, lees je in wie doet wat in Brussel.
Wat gebeurt er intussen? Een regering in lopende zaken
Zodra de koning het ontslag van een regering aanvaardt, behandelt die alleen nog lopende zaken. Dat zijn:
- dagelijks beheer;
- de normale afwikkeling van beleidskeuzes die al eerder gemaakt waren;
- dringende zaken, waarvan uitstel de fundamentele belangen van de staat zou schaden.
Er staat geen termijn op. Het parlement blijft functioneren en controleert de regering. Tijdens de formatie van 2010-2011, die 541 dagen duurde, bleef de federale regering in lopende zaken. Een regering in lopende zaken heeft geen eigen begroting, en rechtsgeleerden verschillen van mening over hoe ver ze nieuw beleid mag aanvatten.
En daarna?
De volgende verkiezingen zijn in 2029; de data per niveau staan in de verkiezingskalender. Wie er moet gaan stemmen, lees je in is stemmen verplicht. Waarom België zes regeringen heeft in plaats van zeven, staat in gemeenschap of gewest.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen een informateur en een formateur?
Een informateur verkent welke partijen een stabiele coalitie willen vormen. Een formateur leidt de onderhandelingen naar een regeerakkoord en wordt meestal premier. De koning benoemt beiden.
Is regeringsvorming wettelijk geregeld?
Grotendeels niet. Het verloop berust op gewoonte: de koning spreekt met de partijen en duidt meestal een informateur aan, daarna een formateur.
Wat is een regering in lopende zaken?
Een regering waarvan de koning het ontslag aanvaardde. Ze behandelt alleen nog dagelijks beheer, de afwikkeling van eerdere keuzes en dringende zaken. Het parlement blijft haar controleren.
Hoe lang duurde de langste regeringsvorming in België?
541 dagen, na de federale verkiezingen van 13 juni 2010. De Brusselse formatie van 2024-2026 duurde ruim 600 dagen.
Over welk onderwerp twijfel je nog?
- Wie is bevoegd? · 5 min lezenBevoegdheidsverdeling in België: overzicht per niveauAlle bestuursniveaus naast elkaar, de uitzonderingen die verwarren en wat de zesde staatshervorming verschoof.
- Brussel · 7 min lezenWie doet wat in Brussel? Gewest, VGC, COCOF en GGCHet Brussels Gewest doet de grondgebonden zaken, drie gemeenschapskanalen de persoonsgebonden. Twaalf alledaagse vragen naast Vlaanderen gelegd.
- Zo zit België in elkaar · 6 min lezenGemeenschap of gewest: wat is het verschil?Drie gemeenschappen, drie gewesten: wat elk regelt, over welk gebied, waarom Vlaanderen ze samenvoegde en hoe het in Brussel werkt.