Is stemmen verplicht in België? Per verkiezing
Kort antwoord
Ja: voor de federale, de Vlaamse, de Brusselse en de Europese verkiezingen is stemmen verplicht vanaf 18 jaar (Europees: 16). Voor de lokale en provinciale verkiezingen in Vlaanderen niet meer sinds 2024, in Brussel wel.
Welke verkiezing, welke plicht?
Strikt genomen is er geen stemplicht maar een opkomstplicht: je moet je aanmelden bij het stembureau. Wat je in het stemhokje doet, blijft geheim en vrij.
| Verkiezing | Opkomstplicht | Minimumleeftijd | Volgende |
|---|---|---|---|
| Federale Kamer (150 leden) | Ja | 18 jaar | 2029 |
| Vlaams Parlement (124 leden) | Ja | 18 jaar | 2029 |
| Brussels Parlement (89 leden) | Ja | 18 jaar | 2029 |
| Europees Parlement | Ja | 16 jaar (zie hieronder) | 2029 |
| Gemeenteraad en provincieraad in Vlaanderen | Nee, sinds 13 oktober 2024 | niet nagegaan | 2030 |
| Gemeenteraad in Brussel | Ja | niet nagegaan | 13 oktober 2030 |
De Grondwet legt de plicht voor de Kamer vast: de stemming is “verplicht en geheim”, met evenredige vertegenwoordiging (artikel 62). De exacte dag van de verkiezingen van 2029 staat nog niet in de officiële bronnen die we raadpleegden; de verkiezingskalender houdt dat bij.
Wat gebeurt er als je niet gaat?
Wie zonder geldige reden wegblijft, riskeert in principe een boete van 40 tot 80 euro, bij herhaling tot 200 euro. Wie niet kan en geen volmacht geeft, kan vervolgd worden door de politierechter. In de praktijk gebeurde dat zelden tot nooit.
Wat mag je wel doen?
- Blanco of ongeldig stemmen. Dat is toegelaten. Je geeft geen stem aan een partij, maar je hebt wel aan de plicht voldaan.
- Een volmacht geven. Bij ziekte, werk, examens of verblijf in het buitenland laat je een stemgerechtigde uit dezelfde kieskring in jouw plaats stemmen. Dat hoeft geen familielid te zijn.
- Een bewijs van verhindering. Je gebruikt een formulier dat de schooldirectie (examens), de dokter (ziekte), de werkgever (werk) of de burgemeester (vakantie in het buitenland) invult.
16- en 17-jarigen en de Europese verkiezingen
Voor de Europese verkiezingen van 9 juni 2024 mochten ook 16- en 17-jarigen stemmen en hadden ze in principe opkomstplicht. De regering besliste hen niet te straffen als ze wegbleven. Op de pagina’s van de Vlaamse overheid staat nu als voorwaarde voor de Europese verkiezingen dat je minstens 16 jaar bent; voor de federale en Vlaamse verkiezingen blijft het 18.
Wat er gebeurde bij de lokale verkiezingen van 2024
Op 13 oktober 2024 waren de gemeenteraads- en provincieraadsverkiezingen in Vlaanderen de eerste zonder opkomstplicht. Een uitnodigingsbrief verving de oproepingsbrief. Kiezers in Brussel en Wallonië moesten nog wel gaan stemmen.
De opkomst in Vlaanderen was gemiddeld 63,6 procent, zo meldde de VRT op de verkiezingsavond; een later bericht van de VRT noemt 63,5 procent. Ruim een derde van de kiezers bleef dus thuis. Experts hadden 70 tot 80 procent verwacht.
Het verschil tussen gemeenten was groot:
| Gemeente | Opkomst 2024 |
|---|---|
| Mesen | 81,7 procent |
| Leuven | 67,4 procent |
| Eeklo | 53,7 procent |
De Vlaamse regering wil het effect van de afschaffing evalueren. Hoe het afloopt, en of de plicht ooit terugkomt, is een politieke keuze die dit artikel niet beoordeelt.
Verder lezen
Hoe de uitslag tot een regering leidt, lees je in hoe verloopt een regeringsvorming; wie je kiest en waarvoor, in wie is bevoegd; en wie in Brussel waarover beslist, in wie doet wat in Brussel.
Veelgestelde vragen
Is stemmen verplicht in België?
Ja voor de federale, Vlaamse, Brusselse en Europese verkiezingen. Voor de lokale en provinciale verkiezingen in Vlaanderen is stemmen sinds 2024 niet meer verplicht; in Brussel nog wel.
Wat is de boete als je niet gaat stemmen?
In principe 40 tot 80 euro, bij herhaling tot 200 euro. In de praktijk vervolgde het gerecht afwezige kiezers zelden tot nooit.
Mag je blanco stemmen?
Ja. Blanco of ongeldig stemmen is een keuze in het stemhokje. Je komt wel opdagen, maar je stem telt niet mee.
Kan iemand anders in mijn plaats stemmen?
Ja, met een volmacht. Bij ziekte, werk, examens of verblijf in het buitenland geef je een volmacht aan een stemgerechtigde uit dezelfde kieskring. Het hoeft geen familielid te zijn.
Over welk onderwerp twijfel je nog?
- Verkiezingen en stemmen · 2 min lezenVerkiezingskalender België: wanneer wordt er weer gestemd?De volgende verkiezingen in België per niveau: federaal, Vlaams, Brussels, Europees en lokaal, met de laatste datum, de zittingsduur en de opkomstplicht.
- Wie is bevoegd? · 5 min lezenBevoegdheidsverdeling in België: overzicht per niveauAlle bestuursniveaus naast elkaar, de uitzonderingen die verwarren en wat de zesde staatshervorming verschoof.
- Brussel · 7 min lezenWie doet wat in Brussel? Gewest, VGC, COCOF en GGCHet Brussels Gewest doet de grondgebonden zaken, drie gemeenschapskanalen de persoonsgebonden. Twaalf alledaagse vragen naast Vlaanderen gelegd.