Naar de inhoud
politicologie.be

Is stemmen verplicht in België? Per verkiezing

Redactie Politicologie.be3 min lezen

Kort antwoord

Ja: voor de federale, de Vlaamse, de Brusselse en de Europese verkiezingen is stemmen verplicht vanaf 18 jaar (Europees: 16). Voor de lokale en provinciale verkiezingen in Vlaanderen niet meer sinds 2024, in Brussel wel.

Welke verkiezing, welke plicht?

Strikt genomen is er geen stemplicht maar een opkomstplicht: je moet je aanmelden bij het stembureau. Wat je in het stemhokje doet, blijft geheim en vrij.

Verkiezing Opkomstplicht Minimumleeftijd Volgende
Federale Kamer (150 leden) Ja 18 jaar 2029
Vlaams Parlement (124 leden) Ja 18 jaar 2029
Brussels Parlement (89 leden) Ja 18 jaar 2029
Europees Parlement Ja 16 jaar (zie hieronder) 2029
Gemeenteraad en provincieraad in Vlaanderen Nee, sinds 13 oktober 2024 niet nagegaan 2030
Gemeenteraad in Brussel Ja niet nagegaan 13 oktober 2030

De Grondwet legt de plicht voor de Kamer vast: de stemming is “verplicht en geheim”, met evenredige vertegenwoordiging (artikel 62). De exacte dag van de verkiezingen van 2029 staat nog niet in de officiële bronnen die we raadpleegden; de verkiezingskalender houdt dat bij.

Wat gebeurt er als je niet gaat?

Wie zonder geldige reden wegblijft, riskeert in principe een boete van 40 tot 80 euro, bij herhaling tot 200 euro. Wie niet kan en geen volmacht geeft, kan vervolgd worden door de politierechter. In de praktijk gebeurde dat zelden tot nooit.

Wat mag je wel doen?

  • Blanco of ongeldig stemmen. Dat is toegelaten. Je geeft geen stem aan een partij, maar je hebt wel aan de plicht voldaan.
  • Een volmacht geven. Bij ziekte, werk, examens of verblijf in het buitenland laat je een stemgerechtigde uit dezelfde kieskring in jouw plaats stemmen. Dat hoeft geen familielid te zijn.
  • Een bewijs van verhindering. Je gebruikt een formulier dat de schooldirectie (examens), de dokter (ziekte), de werkgever (werk) of de burgemeester (vakantie in het buitenland) invult.

16- en 17-jarigen en de Europese verkiezingen

Voor de Europese verkiezingen van 9 juni 2024 mochten ook 16- en 17-jarigen stemmen en hadden ze in principe opkomstplicht. De regering besliste hen niet te straffen als ze wegbleven. Op de pagina’s van de Vlaamse overheid staat nu als voorwaarde voor de Europese verkiezingen dat je minstens 16 jaar bent; voor de federale en Vlaamse verkiezingen blijft het 18.

Wat er gebeurde bij de lokale verkiezingen van 2024

Op 13 oktober 2024 waren de gemeenteraads- en provincieraadsverkiezingen in Vlaanderen de eerste zonder opkomstplicht. Een uitnodigingsbrief verving de oproepingsbrief. Kiezers in Brussel en Wallonië moesten nog wel gaan stemmen.

De opkomst in Vlaanderen was gemiddeld 63,6 procent, zo meldde de VRT op de verkiezingsavond; een later bericht van de VRT noemt 63,5 procent. Ruim een derde van de kiezers bleef dus thuis. Experts hadden 70 tot 80 procent verwacht.

Het verschil tussen gemeenten was groot:

Gemeente Opkomst 2024
Mesen 81,7 procent
Leuven 67,4 procent
Eeklo 53,7 procent

De Vlaamse regering wil het effect van de afschaffing evalueren. Hoe het afloopt, en of de plicht ooit terugkomt, is een politieke keuze die dit artikel niet beoordeelt.

Verder lezen

Hoe de uitslag tot een regering leidt, lees je in hoe verloopt een regeringsvorming; wie je kiest en waarvoor, in wie is bevoegd; en wie in Brussel waarover beslist, in wie doet wat in Brussel.

Veelgestelde vragen

Is stemmen verplicht in België?

Ja voor de federale, Vlaamse, Brusselse en Europese verkiezingen. Voor de lokale en provinciale verkiezingen in Vlaanderen is stemmen sinds 2024 niet meer verplicht; in Brussel nog wel.

Wat is de boete als je niet gaat stemmen?

In principe 40 tot 80 euro, bij herhaling tot 200 euro. In de praktijk vervolgde het gerecht afwezige kiezers zelden tot nooit.

Mag je blanco stemmen?

Ja. Blanco of ongeldig stemmen is een keuze in het stemhokje. Je komt wel opdagen, maar je stem telt niet mee.

Kan iemand anders in mijn plaats stemmen?

Ja, met een volmacht. Bij ziekte, werk, examens of verblijf in het buitenland geef je een volmacht aan een stemgerechtigde uit dezelfde kieskring. Het hoeft geen familielid te zijn.

Over welk onderwerp twijfel je nog?