Naar de inhoud
politicologie.be

Zo zit het in VlaanderenBrussel

Over het leefloon beslist

De federale wet bepaalt wie recht heeft. Het OCMW van je gemeente kent het toe.

De voorwaarden staan in de federale wet van 26 mei 2002. Je vraagt het leefloon aan bij het OCMW, dat het toekent en uitbetaalt. De federale staat betaalt het OCMW daarna een deel terug.

Dezelfde federale regels en hetzelfde loket: het OCMW. De Brusselse OCMW’s vallen onder de GGC.

Over onderwijs beslist

De gemeenschap. Alleen de leerplicht, de diplomavoorwaarden en de pensioenen bleven federaal.

In Vlaanderen is dat de Vlaamse Gemeenschap. Het begin en einde van de leerplicht, de minimumvoorwaarden voor een diploma en de pensioenregeling blijven federaal (artikel 127 van de Grondwet).

In Brussel hangt het af van de school: een Nederlandstalige school valt onder de Vlaamse Gemeenschap, een Franstalige onder de Franse Gemeenschap. Dezelfde drie zaken blijven federaal.

Over kinderbijslag beslist

De gemeenschap. Tot de zesde staatshervorming was het federaal.

In Vlaanderen is dat het Groeipakket, sinds 1 januari 2019.

In Brussel regelt de Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie (GGC) de kinderbijslag via Iriscare, sinds 1 januari 2020. Famiris is het openbare kinderbijslagfonds. Het Vlaamse Groeipakket geldt in Brussel niet.

Over de politie beslist

Federaal: de organisatie van de politie. De lokale politie hoort bij je gemeente.

Er zijn twee soorten politie: de federale politie en de lokale politie van je politiezone. Die lokale politie hoort bij de gemeente.

Dezelfde opbouw. De zes Brusselse politiezones moeten volgens de plannen die de Kamer in mei 2026 goedkeurde tegen 1 januari 2028 één zone worden.

Over belastingen beslist

Twee niveaus. De personenbelasting is federaal, belastingen op je woning en je auto zijn gewestelijk.

De FOD Financiën int de personenbelasting. De Vlaamse Belastingdienst int de onroerende voorheffing, de verkeersbelasting en de registratierechten als je een woning koopt.

De FOD Financiën int de personenbelasting, en voorlopig ook de registratierechten, al zijn die sinds 2002 gewestelijk. Brussel Fiscaliteit int de onroerende voorheffing (sinds 2018) en de verkeersbelasting (sinds 1 januari 2020).

Over werkloosheid beslist

De uitkering is federaal. Je begeleiding naar werk komt van het gewest.

De federale overheid maakt de regels en de sancties, de RVA betaalt uit. Begeleiding naar werk, doelgroepenbeleid en activering komen van de VDAB.

De federale overheid maakt de regels en de sancties, de RVA betaalt uit. Begeleiding naar werk komt van Actiris.

Over je pensioen beslist

Federaal, in heel het land.

Je wettelijk pensioen is federaal geregeld, ook als je in Vlaanderen woont. De zesde staatshervorming liet de pensioenen federaal.

Je wettelijk pensioen is federaal geregeld, ook als je in Brussel woont. De zesde staatshervorming liet de pensioenen federaal.

Over je huurcontract beslist

Het gewest. Sinds de zesde staatshervorming heeft elk gewest eigen huurregels.

In Vlaanderen gelden de Vlaamse regels voor het huurcontract van je woning (artikel 6 §1 IV van de bijzondere wet van 1980).

In Brussel gelden de Brusselse regels voor het huurcontract van je woning (artikel 6 §1 IV van de bijzondere wet van 1980).

Over afval beslist

Het gewest maakt de regels. Wie het ophaalt, verschilt.

Je gemeente haalt op, meestal via een intergemeentelijke vereniging, binnen het Vlaamse kader van OVAM.

Net Brussel, het gewestelijke agentschap, haalt het huishoudelijk afval op in alle 19 gemeenten.

Over je rijbewijs beslist

Het rijbewijs zelf is federaal. Rijschool en rijexamen zijn gewestelijk.

Na je praktisch examen in het examencentrum vraag je het rijbewijs aan bij je gemeente, of online via BelDrive van de federale FOD Mobiliteit.

De examencentra vallen onder het Brussels Gewest. Het rijbewijs vraag je aan bij je gemeente, of online via BelDrive.

Over woonzorgcentra beslist

De gemeenschap: ouderenzorg gaat over personen.

De Vlaamse overheid (Departement Zorg) erkent de woonzorgcentra.

Het centrum kiest: een erkenning door de Vlaamse overheid of door de GGC (Iriscare). Centra die de GGC erkent, waarborgen de taalkeuze van de bewoner.

Over ziekenhuizen beslist

Gedeeld. De gemeenschap erkent, de federale overheid regelt de financiering van de werking.

De Vlaamse Gemeenschap erkent de ziekenhuizen. De organieke wetgeving en de financiering van de werking blijven federaal, net als de ziekteverzekering.

Tweetalige ziekenhuizen vallen onder de GGC. De organieke wetgeving, de financiering van de werking en de ziekteverzekering blijven federaal.

Over inburgering en verblijf beslist

Drie niveaus, elk voor een eigen stuk: verblijf federaal, inburgering bij de gemeenschap, werk zoeken bij het gewest.

Als nieuwkomer in Vlaanderen krijg je een verblijfsvergunning op basis van federale regels, volg je inburgering bij de Vlaamse Gemeenschap en zoek je werk met hulp van de VDAB.

Inburgering is in Brussel verplicht sinds een GGC-ordonnantie van 2017. Je kiest tussen het Nederlandstalige traject van de Vlaamse Gemeenschap en het traject van de GGC. Werk zoeken doe je met Actiris.

Over snelheid en verkeersborden beslist

Het gewest, behalve op autosnelwegen.

Snelheidsbeperkingen (behalve op autosnelwegen), verkeersborden en de technische keuring zijn in Vlaanderen voor het Vlaams Gewest.

Snelheidsbeperkingen (behalve op autosnelwegen), verkeersborden en de technische keuring zijn in Brussel voor het Brussels Gewest.

Over bus en tram beslist

Het gewest.

In Vlaanderen rijdt De Lijn, onder het Vlaams Gewest.

In Brussel is het Brussels Gewest bevoegd voor bus en tram.

Over de trein beslist

Federaal: de NMBS.

De trein is federaal, ook in Vlaanderen: de NMBS.

De trein is federaal, ook in Brussel: de NMBS.

Over elektriciteit en gas beslist

Gedeeld. Het gewest regelt de distributie, kernenergie en grote infrastructuur zijn federaal.

Het Vlaams Gewest regelt de distributie van elektriciteit (netten tot 70.000 volt) en gas en het rationeel energiegebruik. Europa deelt de bevoegdheid voor energie met de lidstaten.

Het Brussels Gewest regelt de distributie van elektriciteit (netten tot 70.000 volt) en gas en het rationeel energiegebruik. Europa deelt de bevoegdheid voor energie met de lidstaten.

Over landbouw beslist

Het gewest, maar voedselveiligheid en dierengezondheid blijven federaal.

Landbouw is gewestelijk. Europa deelt de bevoegdheid met de lidstaten, en voedselveiligheid en dierengezondheid blijven federaal.

Ook in Brussel is landbouw gewestelijk, met dezelfde uitzonderingen: Europa deelt de bevoegdheid, voedselveiligheid en dierengezondheid blijven federaal.

Over dierenwelzijn beslist

Het gewest, sinds de zesde staatshervorming.

In Vlaanderen het Vlaams Gewest (artikel 6 §1 XI van de bijzondere wet van 1980). Vroeger was het federaal.

In Brussel het Brussels Gewest (artikel 6 §1 XI van de bijzondere wet van 1980). Vroeger was het federaal.

Over cultuur, sport en jeugd beslist

De gemeenschap.

In Vlaanderen de Vlaamse Gemeenschap. Let op: monumenten en landschappen zijn gewestelijk.

In Brussel werken de gemeenschappen via de Vlaamse Gemeenschapscommissie (VGC) voor Nederlandstalige en de Cocof voor Franstalige instellingen.

Over de brandweer beslist

Federaal: het kader staat in de wet van 15 mei 2007 betreffende de civiele veiligheid.

In Vlaanderen werkt de brandweer in hulpverleningszones.

In Brussel doet de gewestelijke Brandweer en Dienst Dringende Medische Hulp (DBDMH) het werk.

Over bouwen en ruimtelijke ordening beslist

Het gewest.

Ruimtelijke ordening is voor het Vlaams Gewest. De provincie doet de provinciale ruimtelijke planning.

Ruimtelijke ordening is voor het Brussels Gewest, dat hiervoor samenwerkt met de federale overheid omdat Brussel de hoofdstad is.

Over de registratierechten beslist

Het gewest beslist over de registratierechten, sinds 2002. Wie ze int, verschilt.

In Vlaanderen int de Vlaamse Belastingdienst de registratierechten zelf.

Het Brussels Gewest beslist over het tarief en het abattement, maar de federale FOD Financiën int ze nog. De overdracht naar Brussel Fiscaliteit is aangekondigd.

Over je identiteitskaart en nationaliteit beslist

Federaal.

Verblijf, nationaliteit en de identiteitskaart zijn federale bevoegdheden, ook in Vlaanderen.

Verblijf, nationaliteit en de identiteitskaart zijn federale bevoegdheden, ook in Brussel.

Over de euro en de douane beslist

Europa. Daar beslist de Europese Unie alleen.

De douane-unie, het monetaire beleid voor de eurolanden, de handelspolitiek en de mededingingsregels voor de interne markt zijn exclusief Europees (artikel 3 VWEU).

De douane-unie, het monetaire beleid voor de eurolanden, de handelspolitiek en de mededingingsregels voor de interne markt zijn exclusief Europees (artikel 3 VWEU).

Over de lokale verkiezingen beslist

Het gewest regelt de lokale en provinciale verkiezingen.

De gemeenteraads- en provincieraadsverkiezingen in Vlaanderen regelt het Vlaams Gewest.

De gemeenteraadsverkiezingen in Brussel regelt het Brussels Gewest. Een provincieraad is er niet.

  1. EuropaEuropese Uniebeslistdeelsvoert uitintloketMaakt de regels.Regelt een stuk ervan.Past de regels toe op je dossier.Int of betaalt uit.Hier vraag je het aan.
  2. FederaalKamer en federale regeringbeslistdeelsvoert uitintloketMaakt de regels.Regelt een stuk ervan.Past de regels toe op je dossier.Int of betaalt uit.Hier vraag je het aan.
  3. GemeenschapVlaamse GemeenschapVlaamse of Franse Gemeenschap, via VGC, Cocof of GGCbeslistdeelsvoert uitintloketMaakt de regels.Regelt een stuk ervan.Past de regels toe op je dossier.Int of betaalt uit.Hier vraag je het aan.
  4. GewestVlaams GewestBrussels Hoofdstedelijk Gewestbeslistdeelsvoert uitintloketMaakt de regels.Regelt een stuk ervan.Past de regels toe op je dossier.Int of betaalt uit.Hier vraag je het aan.
  5. ProvincieVijf Vlaamse provinciesBrussel heeft geen provinciebeslistdeelsvoert uitintloketMaakt de regels.Regelt een stuk ervan.Past de regels toe op je dossier.Int of betaalt uit.Hier vraag je het aan.
  6. Gemeente285 Vlaamse gemeenten19 Brusselse gemeentenbeslistdeelsvoert uitintloketMaakt de regels.Regelt een stuk ervan.Past de regels toe op je dossier.Int of betaalt uit.Hier vraag je het aan.
Alle onderwerpen in één overzicht

De vuistregel, in drie vragen

  1. Gaat het over personen?

    De gemeenschap.

    School, cultuur, zorg, kinderbijslag.

  2. Gaat het over grond?

    Het gewest.

    Wonen, milieu, wegen, landbouw.

  3. Over geld, recht of veiligheid?

    Federaal.

    En alles wat niet uitdrukkelijk aan iemand anders is gegeven.

Klopt in grote lijnen. Bij onderwijs, zorg, werk, economie en energie blijft telkens een stuk bij een ander niveau: daar zit de ladder hierboven voor.

Vijf rollen

Wie beslist, is niet altijd wie je aan het loket ziet

Per onderwerp beslist één niveau, maar uitvoeren, innen en het loket liggen vaak ergens anders. Daarom kijken we bij elk onderwerp naar vijf rollen.

beslist
Maakt de regels: wie recht heeft, hoeveel, onder welke voorwaarden. De federale wet bepaalt wie recht heeft op een leefloon.
deels
Regelt een afgebakend stuk van hetzelfde onderwerp. Het begin en einde van de leerplicht zijn federaal, de rest van het onderwijs niet.
voert uit
Past de regels toe op jouw dossier. Het OCMW kent het leefloon toe.
int
Ontvangt de belasting of betaalt de uitkering. In Vlaanderen int de Vlaamse Belastingdienst de onroerende voorheffing.
loket
Hier ga je naartoe of dien je je aanvraag in. Je rijbewijs vraag je aan bij je gemeente.

Voorbeeld

Rijbewijs

  1. Europageen rol
  2. Federaalbeslist
  3. Gemeenschapgeen rol
  4. Gewestdeels
  5. Provinciegeen rol
  6. Gemeenteloket

Het rijbewijs zelf is federaal. Rijopleiding, rijscholen en examencentra zijn sinds de zesde staatshervorming gewestelijk. Met het formulier van het examencentrum ga je naar je gemeente, of je doet het online via BelDrive.

Meer voorbeelden, per onderwerp

Hoe België in elkaar zit

Van eenheidsstaat in 1830 naar een federale staat met deelstaten. Dit zijn de stukken.

  • 285Vlaamse gemeenten sinds de fusies van 1 januari 2025. Brussel telt er 19: de witte stippen.
  • 5+1bestuursniveaus: federaal, gemeenschap, gewest, provincie en gemeente, met Europa erboven
  • 3gemeenschappen: Vlaams, Frans, Duitstalig
  • 3gewesten: Vlaams, Waals, Brussels
  • 10provincies, waarvan 5 Vlaamse. Brussel heeft er geen.
  • 6staatshervormingen: 1970, 1980, 1988, 1993, 2001 en 2012–2014

Gidsen om mee te beginnen

Het Brussels Parlement aan de Lombardstraat: een statig stenen gebouw met vlaggen van het Brussels Gewest, met daarboven een glazen nieuwbouw.
Het Brussels Parlement, Lombardstraat

Brussel

Waarom is Brussel anders?

Brussel is een gewest, maar geen gemeenschap. Voor alles wat over personen gaat, werken de gemeenschappen er via drie commissies. Welke je nodig hebt, hangt af van de instelling.

VGC
Vlaamse Gemeenschapscommissie. Voor Nederlandstalige instellingen.
Cocof
Franse Gemeenschapscommissie. Voor Franstalige instellingen.
GGC
Gemeenschappelijke Gemeenschapscommissie. Voor wat tweetalig is: de OCMW’s, en ziekenhuizen, rusthuizen en thuiszorg die niet voor één gemeenschap kozen. Ook de Brusselse kinderbijslag, via Iriscare.

En een provincie is er niet: sinds de splitsing van Brabant op 1 januari 1995 valt Brussel erbuiten. Het gewest nam de provinciale taken over.

Alles over Brussel